اگر كسي به شما بگويد كه مي تواند شما را طوري روي صندلي بنشاند كه بدون بسته بودن به آن،باز هم نتوانيد بلند شويد، فكر مي كنيد شوخي مي كند. ولي واقعيت دارد! بعد از خواندن اين مطلب، شما هم مي توانيد با ديگران اين شوخي را بكنيد!
اگر به صورت معمولي روي صندلي بنشينيد و بالاتنه تان را صاف و قائم نگه داريد و پاهايتان را به زير صندلي خم نكنيد، بدون تغيير وضعيت بالاتنه و پاهايتان، هرگز نمي توانيد برخيزيد. يعني تا زماني كه پاهايتان را به زير صندلي نبرده و يا بالاتنه تان را به جلو خم نكنيد، هر قدر هم كه به عضله هايتان فشار بياوريد، نمي توانيد برخيزيد.
براي فهميدن اين موضوع، بايد درباره تعادل اجسام، به خصوص تعادل بدن انسان، قدري صحبت كنيم.
هر جسمي مركز جرم يا مركز ثقلي دارد كه در اجسام متقارن، در مركز يا وسط آنها قرار دارد. در واقع، برآيند همه نيروهايي را كه از طرف زمين به جسم وارد مي شود مي توان در مركز جرم در نظر گرفت. وقتي كه خط قائم از مركز جرم يك جسم، از داخل سطح اتكاي آن بگذرد، آن جسم نمي افتد. به همين دليل، استوانه مايل يا ساختمان كج حتماً مي افتد، اما اگر استوانه به قدري ضخيم باشد كه خط قائم از مركز جرم آن، از سطح اتكايش بگذرد، استوانه نمي افتد. مثال آن مي تواند برج  معروف پيزا در ايتاليا باشد كه با آنكه مايل شده ، نمي افتد. زيرا خط قائم از مركز جرمش از داخل سطح اتكايش مي گذرد. و البته دليل ديگر اين كه پايه هاي آنها در زمين فرورفته است.
آدمي هم كه ايستاده فقط تا وقتي كه خط قائم از مركز جرمش، از سطح محدود بين دو كف پايش مي گذرد، نمي افتد. به همين دليل، ايستادن روي يك پا مشكل است و ايستادن روي طناب از آن هم سخت تر است، زيرا سطح اتكا بسيار كوچك است و خط قائم از مركز جرم به راحتي از حدود سطح اتكا خارج مي شود.
يك مثال جالب در اين باره مي توان زد: دريانورداني كه تمام عمرشان روي كشتي اند و همراه با آن تلو تلو مي خورند .
دريانوردان روي زمين، برحسب عادت، به شكل خاصي راه مي روند. آنها عادت كرده اند كه پاهايشان را از هم دور نگه دارند، چون بر روي كشتي در هر لحظه ممكن است خط قائم از مركز جرم آنها از سطح اتكايشان خارج شود. پس سعي مي كنند در هر لحظه تعادل خود را با دور كردن پاهايشان از يكديگر و بيشتر كردن سطح اتكايشان حفظ كنند.
بنابراين، وقتي روي صندلي نشسته ايم، چون مركز جرم بدن ما در جايي حدود ۲۰ سانتي متر بالاتر از ناف قرار گرفته، اگر خط قائمي از آنجا رسم كنيم، از زير صندلي و عقب كف  پاها مي گذرد و نمي توانيم بلند شويم.
پس براي بلند شدن از روي صندلي يا بايد سينه را جلو بدهيم تا مركز جرم را جلو بياوريم، يا پاها را عقب ببريم تا سطح اتكا در زير مركز جرم قرار بگيرد.
ما براي بلند شدن از روي صندلي، هميشه اين كار را مي كنيم و اگر اجازه اين دو كار را به ما ندهند، آن وقت نمي توانيم از روي صندلي برخيزيم.
مركز جرم و تعادل از بخش هاي اصلي علم فيزيك اند. پس بار ديگر كه خواستيد از روي صندلي برخيزيد، به ياد اين آزمايش بيفتيد و واقعاً آن را امتحان كنيد.

 

سيامك نيك طلب به نقل از  www.hamshahrionline.ir